Waldemar Cwenarski (1927-1953) - m這dy talent ze Lwowa - Zygmunt Jas這wski  
 


Waldemar Cwenarski (1927-1953) - m這dy talent ze Lwowa


Waldemar Cwenarski, autportret

Sze嗆dziesi徠 lat temu sztuka polska straci豉 wielk nadziej polskiego malarstwa - Waldemara Cwenarskiego, zmar貫go tragicznie w wieku zaledwie 27 lat. By studentem czwartego roku Pa雟twowej Wy窺zej Szko造 Sztuk Plastycznych we Wroc豉wiu. Mia豚y w tym roku 86 lat. Pozostawi do嗆 wa積, aczkolwiek ze wzgl璠u na m這dy wiek liczebnie skromn, spu軼izn w postaci obraz闚 namalowanych na marnym p堯tnie, najgorsz z mo磧iwych farb. Jako嗆 materia這wa tych obraz闚 jest ju dzi tak z豉, 瞠 cz瘰to du穎 wi璚ej mo瞠my zobaczy na do嗆 licznie zachowanych fotografiach. Zgrzebna rzeczywisto嗆 PRL nie pozwala豉 na wi璚ej. Pozatem, Cwenarski w豉軼iwie malowa dla siebie, gdy w kraju buduj帷ym socjalizm nikt na takie obrazy nie czeka.

Niespodziewanie, w roku 1955, a wi璚 dwa lata po 鄉ierci Cwenarskiego, na Og鏊nopolskiej Wystawie M這dej Plastyki "Przeciw wojnie - przeciw faszyzmowi", zwanej tez Arsena貫m, jury przyzna這 m.in. nagrody pracom jego autorstwa, co z pewno軼i by這 sporym zaskoczeniem, gdy za 篡cia nie by on artyst uznanym przez oficjalne czynniki. Nie trudno nie zauwa篡 pewnego szyderstwa i manipulacji w samym tytule wystawy, a ju szczeg鏊nie w jego drugiej cz窷ci "przeciw faszyzmowi", bowiem slowo "faszyzm" w tym okresie oficjalna propaganda kierowa豉 przede wszystkim w stosunku do zbrojnego podziemia AK, NSZ i WiN. By豉 to typowa zagrywka typu "m這dzi z nami buduj socjalistyczn przysz這嗆". Ta wystawa nie by豉 oczywi軼ie przeciw Niemcom, ani tym bardziej przeciw Sowietom. Niemniej jednak staraj帷 si j oceni obiektywnie to trzeba przyzna, 瞠 dla tworz帷ych w izolacji polskich artyst闚 by這 to wydarzenie w plastyce polskiej po II wojnie 鈍iatowej prze這mowe, gdy odbywa這 si w ramach V 安iatowego Festiwalu M這dzie篡 i Student闚, wi璚 stworzy這 mo磧iwo軼i wymiany pogl康闚 i do鈍iadcze artystycznych z artystami wolnego 鈍iata. Niepodobna kalkulowa, czy Cwenarski, gdyby 篡, wystawi豚y tam swoje prace. Przecie w polskim kontek軼ie politycznym by豉 to wystawa groteskowa: oto na fali odwil篡, spowodowanej 鄉ierci sowieckeigo tyrana, w豉dza wysili豉 si na gest by pokaza 鈍iatu, 瞠 w Polsce 篡cie normalnieje z dnia na dzie. Manipuluj帷 opini publiczn i ludzi sztuki, zreszt nie pierwszy raz, komuni軼i upiekli swoj w豉sn "kaczk na ogniu", kt鏎y mia niby "podgrzewa" artyst闚 i polsk sztuk.

Rok 1953 By to rok szczeg鏊ny w powojennej historii udr璚zonego narodu polskiego, i to nie tylko ze wzgl璠u na 鄉ier J霩efa Wisionarowicza Stalina, bo ta musia豉 przynie嗆 niema陰 ulg jego ofiarom, ale tak瞠 ze wzgl璠u na wydarzenia w polskiej polityce, gospodarce i kulturze. Mo積a 鄉ia這 stwierdzi, 瞠 zmar造 w tym roku Cwenarski, nie czu si zbyt dobrze w tej nowej rzeczywisto軼i. By tym artyst, kt鏎y w normalnej i niepodleg貫j Polsce (gdyby taka by豉) mia豚y moralne prawo protestowa przeciw Niemcom, bowiem to oni zabili mu matk i siostr, a nie jakim naznaczonym przez w豉dze "faszystom", tym bardziej 瞠 system hitlerowski historycy okre郵aj mianem nazizmu. To s這wo, padaj帷e cz瘰to z ust Sowiet闚 - "ty polskij faszyst"- na dobre ju wgryz這 si do j瞛yka 篡dowsko-polskich ubek闚 i klawiszy, kt鏎zy wsz璠zie w瘰zyli sojusznik闚 SS i Wehrmachtu. Urodzony w w 1926 roku we Lwowie Cwenarski, musia posiada 鈍iadomo嗆 (by przeciez harcerzem i synem przedwojennego oficera Wojska Polskiego), 瞠 sowieckie "wyzwolenie" to nic innego ni nast瘼na okupacja. By zmuszony "dzi瘯i nim" opu軼i ukochany Lw闚, najbardziej wierne z polskich miast, kt鏎e silnie istnia這 w 鈍iadomo軼i ka盥ego polskiego dziecka (vide Orl皻a), i szuka szcz窷cia gdzie indziej. Wyl康owa w ko鎍u we Wroc豉wiu, najbardziej lwowskim z polskich miast. Chyba nie kocha Sowiet闚, za t "sprawiedliwo嗆 dziejow", a b鏊u i rozczarowania tzw. now Polsk, nie m鏬 wyrazi inaczej ni w scenach ukrzy穎wnia Chrystusa. Polska jak zna gin窸a na jego oczach; bez rodziny, bo ojciec zmar ju w roku 1938, Cwenarski popada w coraz g喚bsz depresj, a w ko鎍u tragiczna 鄉ier (samob鎩cza?) to cierpienie przerwa豉. Pozosta造 po nim mocne, cz瘰to religijne w tre軼i, wizje.


Lw闚 przedwojenny

Jakim krajem by豉 Polska, kiedy we Wroc豉wiu, mie軼ie kt鏎e zaakceptowa這 lwowskiego ducha, zmar m這dy, nikomu prawie nieznany, malarz? Przede wszystkim by to rok kiedy wizja wolnej Polski zosta豉 odsuni皻a na jeszcze dalszy plan. 24 lutego 1953 w sfingowanym procesie pokazowym skazano na 鄉ier przez powieszenie genera豉 Emila Fildorfa ps. Nil. Wi瞛ienia by造 zape軟ione lud幟i, w tym bardzo m這dymi ch這pakami i dziewcz皻ami z pokolenia Zbigniewa Herberta (rocznik 1924), Cwenarskiego (rocznik 1926) czy Inki Siedzikowny (rocznik 1928). W styczniu toczy si w Krakowie pokazowy proces przeciw ksi篹om z kurii krakowskiej. Zwi您ek Literat闚 Polskich popar wyroki s康u. W tym samym roku, przebywaj帷y w przymusowym areszcie Stefan Wyszy雟ki otrzyma od papie瘸 Piusa XII nominacje kardynalsk, a w豉dze komunistyczne zamkn窸y Tygodnik Powszechny za odmow opublikowania nekrologu Stalina. Polacy ju od poprzedniego roku mogli kupowa 篡wno嗆 tylko na kartki. Komuni軼i stolicy za to mogli che逍i si swie穎 oddanym do u篡tku gmachem PZPR (dzisiejsza Gie責a!). Polska by豉 niemal spacyfikowana. W豉dza krzep豉. 23 stycznia 1953 Telewizja Polska rozpocz窸a emisje swych program闚 w ka盥y pi徠ek. Polska coraz bardziej upodobnia豉 si do kraju rad, co z gorycz mogli odczu nawet ci co przed wojn cieszyli si, 瞠 w Magnitogorsku p這n wielkie piece. Nazwa Katowice zosta豉 przemianowana na Stalinogr鏚. Szcz窷liwcem okaza si porucznik Franciszek Jarecki, kt鏎y uciek na my郵iwcu MiG -15 na du雟k wysp Bornholm. W tym to roku odszed zagubiony w 鈍iecie malarskim Waldemar Cwenarski.

Niech m闚i obrazy


Chrystus ukrzy穎wany

Patrz帷 na te krzycz帷e kolorami, cz瘰to anty-estetyczne wizje Chrystusa ukrzy穎wanego czy piety, z trudem umkn望 mo瞠my wra瞠niu, 瞠 jest tu co o nas, o naszym kraju w czasach stalinowskiej nocy, a nie tylko bunt przeciw "faszyzmowi". To te konflikty, cz瘰to natury politycznej, istniej帷e w 闚czesnym 鈍iecie malarskim nie pozwala造 Cwenarskiemu na wyj軼ie z kr璕u osobistych tragedii. W PWSSP we Wroc豉wiu znalaz si Cwenarski w okresie kiedy obowiazuj帷ym kanonem malarskim by socrealizm. Odrzuca zar闚no ten styl jak i estetyzm koloryst闚, kt鏎y reprezentowany by przez szerokie grono przedwojennych profersor闚-malarzy. Jako zdyscyplinowany student, ale jednak z musu, produkuje akademicko poprawne prace, a to co dla niego samego wa積e - dla siebie. To co maluje dla siebie, do szuflady, ma ju zupe軟ie inny j瞛yk, jest to anty-estetyzm du瞠j odwagi i brawury, oraz ekspresjonizm po陰czony z g喚bokim moralizmem. Mia do嗆 dramat闚 w 篡ciu by takim moralist zosta. Moralizm obraz闚 Cwenarskiego jest moralizmem chrzescija雟kim, a nie marskistowsko-leninowsko-stalinowskim, jak 篡czy豚y sobie tego zapewne ojciec ludzi radzieckich - Stalin. Wystarczy chocia瘺y spojrze na Piet i ujrze Chrystusa w postaci cz這wieka zabitego, zgodnie z konwencj wielkich mistrz闚 spoczywaj帷ego na kolanach bolej帷ej matki. Sam uk豉d rozrzuconych r彗 kobiety sugeruje form krzy瘸. Nieopisany dramat matki cierpi帷ej malarz wyrazi w formie krzycz帷ej, rozrzarzonej czerwieni, kt鏎a jest skoncentrowana w g鏎nej partii postaci. Dolna cz窷 jest spokojniejsza - panuj tam br您e, kobalty i szaro軼i, nastr鎩 typowy dla stanu 鄉ierci. Patrz帷 dzi na ten obraz, i trzymaj帷 przed oczyma wizje co si wtedy dzia這 w Polsce, nie trudno sobie wyobrazi Chrystusa w鈔鏚 torturowanych w ubeckich wi瞛ieniach 穎軟ierzy niez這mnych. Obraz musia bardzo porusza malarza osobi軼ie, gdy jego osobisty b鏊 nie znajdowa oparcia w ramionach matki, kt鏎 straci w roku 1940, zaledwie w dwa lata po 鄉ierci ojca.


Pieta

Wielu krytyk闚 sztuki, i ca趾iem s逝sznie, dopatruje si w obrazach Cwenarskiego podobie雟tw do symbolicznych wizji Wojtkiewicza. Dramat wizji Cwenarskiego pot璕uje jednak fakt, 瞠 nie s one modelowane z wyobra幡i, lecz wywodz si z autentycznych do鈍iadcze wczesnego dzieci雟twa i m這do軼i. W cyklu "Etiud" odnale潭 mo瞠my 郵ady dzieci雟twa, kt鏎e zbyt szybko sta這 si wiekiem dojrza造m - dzieci w pasiakach i o du篡ch wy逝piastych oczach, zasuszone g堯wki, dzieci d德igaj帷e trumn itp. S這wem, pe軟y 篡ciorys cz這wieka, kt鏎y musia uchodzi z ukochanego Lwowa, cierpie pod okupacj niemieck, a kiedy przysz這 w ko鎍u "wyzwolenie", zmuszony by 篡 samotnie, bez rodziny, pe貫n egzystencjalno-artystycznych rozterek, w ujarzmionym przez Sowiet闚 kraju.

Cz這wiek AD 2013 mo瞠 znale潭 w obrazach Cwenarskiego przejmuj帷y humanizm reprezentowany wizj Boga, kt鏎y sta si cz這wiekiem, i ukrzy穎wany za nas, wst徙i do nieba, i powt鏎nie przyjdzie s康zi 篡wych i umar造ch, a kr鏊estwu jego nie b璠zie ko鎍a. Tak瞠 to bardzo mocne i wa積e s這wo, matka, tak dla Cwenarskiego istotne, dzi w czasach kiedy podejmowane s pr鏏y by je wyrugowa wraz ze s這wem ojciec ze s這wnika ludzko軼i, musi by z ca陰 stanowczo軼i przez Chrze軼ijan bronione. Cwenarski przejrza, 瞠 droga krzy穎wa Polak闚 jest nierozerwalnie zwi您ana z narracj Nowego Testamentu. Musimy pami皻a tego malarza, kt鏎emu nie by這 dane si zestarze.

Epilog


Zdewastowany pomnik Cwenarskiego we Wroc豉wiu

W III Rzeczpospolitej kwitnie liberalizm, kt鏎y coraz bardziej upo郵edza od wiek闚 chrze軼ija雟ki nar鏚. Krzy, jak za czas闚 Nerona, jest przedmiotem atak闚 "nieznanych sprawc闚", bezczeszczone s miejsca kultu religijnego oraz cmentarze. a ksi篹a s l瞠ni na ulicach polskich miast. M這dzi i chmurni nawet dzi nie mog spoczywa w spokoju. Pomnik Cwenarskiego na wroc豉wskim cmentarzu uleg dewastacji, a podobny los spotka te pomnik Inki Siedzik闚ny w Parku Jordana w Krakowie. Oby "nieznanym sprawcom" usch造 r璚e.

Zygmunt Jas這wski

17.06.2013r.
RODAKpress

 
RUCH RODAKÓW : O Ruchu Dolacz i Ty
RODAKpress : Aktualnosci w RR Nasze drogi
COPYRIGHT: RODAKnet